قالب وبلاگ


سودوکو
آموزشی و علمی پژوهشی  

چکیده

اقدام پژوهی حاضر در سال تحصیلی 86-85 ، در پایه اول ابتدایی مدرسه ائمه اطهار (ع)، ناحیه 3 استان قم به تعداد 33 نفر دانش آموز انجام شده است. هدف این اقدام پژوهی این است که پس از اعتباریابی با اجرای راهکارهای عملی، که شامل برگزاری جشن قرآن، استفاده از تاج گل و شیرینی در زنگ قرآن، آموزش وضو برای یادگیری نحوه ی احترام به قرآن، خواندن داستان های قرآنی و اجرای آن ها به صورت نمایش توسط دانش آموزان، آموزش بعضی از سوره ها به سه زبان فارسی - انگلیسی - عربی، بیان اهمّیّت بعضی از سوره های خاص قرآن از جمله آیت الکرسی و حفظ آن با تکرار و تمرین، استفاده از بازی و اشعار قرآنی در ساعت قرآن و ...، میزان علاقمندی دانش آموزان به قرآن افزایش پیدا کند، به طوری که به حفظ و خواندن و درک معانی قرآنی علاقه نشان دهند، انگیزه تمیز و مرتب نگه داشتن دفتر و کتاب قرآن، در آنها افزایش پیدا کند. از پیام های كتاب آسماني با عنوان " درسهای قرآن " در صحبت و عملکرد خود استفاده کنند. به گوش دادن قرآن از طریق نوار علاقمند شوند.بسیار زیبا و دلنشین سوره ها و عبارات قرآنی را هم خوانی کنند و این کارها را با علاقه انجام دهند. به همین دليل پژوهشگر، جهت دستیابی به اهداف مورد نظر با اجرای چندین راه کار عملی توانست 3/36 درصد از آزمودنی های پژوهشي (12 نفر) که در ابتدای سال تحصیلی به داستان های قرآنی علاقه داشتند، به 82 درصد (27نفر) ارتقا دهد و در زمینه ی علاقه به حفظ قرآن به میزان 03/3 درصد (1 نفر) را به 5/28 درصد( 12 نفر) و در خصوص علاقمندی به معانی قرآن میزان 06/6 درصد (2 نفر) را به 3/39 درصد (13 نفر) و همچنین 09/9 درصد آزمودنی های پژوهش (3 نفر) که ابتدای سال تحصیلی علاقمند به قرائت قرآن، به 4/45 درصد ( 15 نفر) ارتقا دهد و در زمینه علاقمندی به گوش دادن نوار قرآن به میزان 03/3 درصد (1 نفر) به 3/3 درصد (10 نفر) ارتقا دهد. در پایان این نتیجه به دست آمد که کودکان را باید از همان سنین کودکی و دبستان با قرآن و پیام های آن آشنا ساخت و بستری در این زمینه برای آنان فراهم كرد. و بر مانوس شدن کودکان با پیام ها و آموزه های قرآنی مناسب با سنِّ آنان تاکید شود ، بدین منظور می بایست. آموزه های قرآنی از نظر لفظ ، ساده و دارای عبارات کوتاه و موزون باشد. آموزه ها و پیام ها از نظر محتوا عینی ، ملموس و قابل فهم باشد.

مقدمه

حمد و ثنای فراوان بر یکتا معبود منّان، که با نزول قرآن انسان را به سوی سعادت دنیا و آخرت هدایت فرمود.

تعلیم و تربیت، ارزشمندترین و مهمترین وظیفه آدمی به شمار می آید. والاترین و ارجمندترین انسانها که همان پیامبران و جانشینان آنان هستند، در این طریق مبعوث گشته اند و سرچشمه سعادت و رستگاری بشر را همواره در این عرصه جستجو کرده اند، اما در این که چرا این سعادتمندی تنها در برنامه های الهی و کتاب آسمانی محقّق می گردد و آدمی از ارائه تعالیم مناسب و مورد نیاز خویشتن ناتوان می باشد، نکته هایی نهفته است و از آنجا که پروردگار، خود خالق آدمی است و با تمام ویژگی ها و صفات گوناگون درونی و بیرونی او آشنایی دارد و از مسیر رشد و تکامل او کاملاً آگاه است، بهترین و کاملترین برنامه تربیتی از سوی او نازل گردیده و در قرآن کریم جمع آوری و در اختیار ما قرار داده شده است و از آنجا انسان موجودی است چند بعدی برای رشد و سلامت خویش نیاز دارد که در تمامی ابعاد وجودی خویش به حد کمال نزدیک تر شود. بدون شک انس با قرآن ، این کتاب زندگی که سرچشمه فیض جمال و کمال الهی است و گلزارش با گلهای متنوع اش به زندگی انسان صفا می بخشد، می تواند نیاز های آدمی را تامین نماید. از این رو بر نامه های درس قرآن در مدارس از جمله پایه های اولیه تحصیلی در راستای همین هدف طراحی شده اند.

تجربیات موجود و تحقیقات انجام شده در مدارس از جمله تحقیق هومن و همکاران(1379)، نشانگر آن است که مساله آموزش قرآن از وضعیت مطلوب برخوردار نبوده است، دلیل این که کلاسهای قرآن در مدارس هنوز جایگاه ویژه خود را نیافته چیست؟ چرا پیام های قرآنی که در این کلاسها بیان می گردد، نمی تواند مشکلات دانش آموزان را پاسخگو باشد؟ چرا معلّمان ما در بیان مسایل دینی و قرآنی تا این حدّ دچار مشکل می باشند؟ و چرا آموزش اسلام و قرآن در جامعه ما باید شاهد عقب افتادگی خود از آموزش سایر ادیان در دیگر جوامع باشد؟ و بسیاری از این قبیل پرسش ها که باید بخش عمده ای از پاسخ آنها را در عدم شناخت صحیح از ویژگی ها ودر روحیّات دانش آموزان جستجو کنیم(باهنر،1380 ،ص14-13).

نکته ی مهم این است که موفقیت در تدوین صحیح هر برنامه آموزشی و تربیتی نیز، در گرو آشنایی تهیه کننده آن با ویژگی های رشد و تکامل مخاطبان خود می باشد. متاسفانه از جمله بزرگترین غفلت هایی که در زمینه ی آموزش و اُنس با قرآن در جامعه ما صورت گرفته و به این آموزش لطمه های زیادی زده است، عدم توجه به روانشناسی و علاقه دانش آموزان است. در روایات اسلامی شواهد گوناگونی وجود دارد که بزرگان دین ما از دیرباز به این مساله مهم عنایت داشته و اهمّیّت آن را به دیگران نیز گوشزد کرده اند. (عزیزی، 1379، ص 15)

باید در نظر داشت که از دامن خانواده و در مدرسه می توان بستری را فراهم نمود تا کودکان به قرآن علاقمند شوند و با آن انس بگیرند و همچنین کلاس اوّل در مقطع ابتدایی یکی از نمونه هایی می باشدکه در آموزش و ایجاد علاقه به قرآن در دانش آموزان پاک فطرت ، نقش بسزایی را ایفا می کند.

اما این سوال، بسیاری از دل سوختگان مسائل تربیتی را آزار می دهد که چرا از این نقطه آغازین زیبا و با طراوت آموزشی و تربیتی استفاده بهینه نمی شود؟! چرا که این نقطه آغازین، می تواند مبدا رحمت و برکات بزرگی برای دانش آموزان باشد و با فضاسازی معنوی خاطره ای فراموش ناشدنی را به ارمغان آورد و خدای ناکرده این نقطه آغازین، خسته کننده نباشد و خاطره ای تلخ برای دانش آموزان به جا نگذارد.

اکنون با توجه به مطالب بیان شده، علاقمند ساختن دانش آموزان و اُنس آنان با قرآن، ضروری به نظر می رسد و اقدام پژوهی حاضر از این زاویه در چشم اندازی هر چند کوچک سعی در هدایت، ترغیب و مانوس کردن دانش آموزان با قرآن، برای رسیدن به اهداف متعالی با روش های جدید نموده است.

بیان مساله.

همیشه علاقه داشتم، به عنوان یک معلّم و مربی بتوانم دِین خود را نسبت به آیینم ادا نمایم به این ترتیب که قدمی در علاقمند کردن دانش آموزان به قرآن و تربیت دینی بردارم. از این جهت قبل از شروع سال تحصیلی 86-85 برای انجام این وظیفه ی مهم در مدرسه ائمه اطهار (ع) به دنبال CD های آموزشی و همچنین تحقیق و مطالعه در رابطه با اجرای روش های موثر و مفید، در سطح پایه اول بودم.

عامل اساسی برای موفقیت در هر فعالیّتی، داشتن اطلاعات لازم در آن زمینه می باشد.پس لازم بود، به اطلاعاتی در میزان علاقمندی دانش آموزان به قرآن، حفظ و قرائت آن دست یابم؛در روزهای نخستین سال و قبل از شروع درس قرآن، در این زمینه با تحقیق از مربی سال گذشته ی دانش آموزان و همچنین در روزهای مختلف با طرح پرسش هایی ازآنان، که به شرح ذیل می باشد، دریافتم دانش آموزان علاقه زیادی به قرآن و درس قرآن ندارند.

- در زمان بیکاری موافق هستید قرآن بخوانیم؟

- چه نوع داستان هایی را دوست دارید؟ داستان های قرآنی یا قصه های معمولی؟

- نظرتان در رابطه با حفظ قرآن چیست؟

- چند نفر در منزل نوار برای حفظ قرآن دارند؟

- وقتی با دوستانتان در گروه هستید دوست دارید قرآن بخوانید و یا قصه های قرآنی را برای هم بگویید؟

- کدام کتاب و درس خود را بیشتر دوست دارید؟

به این ترتیب با پاسخ هایی که دانش آموزان به سوالات می دادند و چمع بندی آنان به این نتیجه رسیدم که علاقه زیادی به قرآن و درس قرآن ندارند و مربی سال گذشته ی آنان از این مسئله اظهار ناراحتی می کرد و نیز متوجه شدم سوره هایی را که در سال گذشته در کلاس یاد گرفته بودند، فراموش کرده اند و دانش آموزان علاقه ای به قرآن، حفظ سوره ها و زنگ قرآن نشان نمی دهند. البتّه یکی از دانش آموزان به حفظ قرآن علاقمند بود و به کلاس حفظ قرآن نیز می رفت.

انگیزه ی اینجانب به عنوان معلّم پایه اول دبستان ائمه اطهار(ع) این است که علاوه بر افزایش تعداد دانش آموزان علاقمند به قرآن و زنگ قرآن، برای مانوس کردن آنان با قرآن،عادت هایی را در رابطه با این مهم ایجاد کنم.و همچنین روش ها و طرح های مناسبی را جهت علاقمندی آنان به درس قرآن و مسائل مربوط به قرآن فراهم نمایم. حال مسأله ای که در این جا مطرح می شود این است؛ با توجه به محور بودن دانش آموزان در فعّالیّت های کلاس، در راستای هدف این اقدام پژوهی چه راهکارهای عملی را می توان ارائه نمود تا میزان علاقمندی دانش آموزان به قرآن بیشتر شود؟ تا ضمن ایجاد زمینه ی مناسب جهت آموزش قرائت و بخش خوانی، زمینه ی مناسبی برای آموزش مفاهیم، قصّه های قرآنی، پر کردن وقت های بیکاری و فرصت های تلف شده، جایگزین کردن صوت قرآن به جای آهنگ های نامطلوب، ایجاد زمینه ی لازم برای گسترش فرهنگ و رفتار قرآنی، و روحیّه ی احترام به قرآن نیز در دانش آموزان ایجاد شود.

هدف اقدام پژوهی حاضر

قرآن کریم به عنوان عالی ترین سند حقّانیّت اسلام و اصالتِ مکتب تربیتی آن قوی ترین آثار معنوی را در فرد و جامعه از خود بر جای می گذارد و این کتاب آسمانی همچون ابر رحمتی است که با بارش تند خود هر زَ نگاری را از قلب می زداید و آن را تزکیه می کند و نور هدایت و تربیت الهی را برآن می تاباند.لذا آموزش قرآن در زندگی بشر بخصوص در دوران کودکی امری است ضروری که مولا علی (ع) به نقل از (عزیزی، 1379،ص 9) نیز در حدیث زیر این موضوع را گوشزد فرموده اند :

به فرزندان خود قرآن بیاموزید قبل از آنکه بدخواهان و منحرفان، ذهن پاک آنان را با مسایل پوچ و بی معنی پر نمایند.

در این جا با توجه به ضرورتی که نسبت به این موضوع احساس می شود ، با آموزش عملی، شیوه هایی برای جذب و اُنس کودکان و دانش آموزان با قرآن کریم را ذکر می کنیم؛ حال هدف این است که، یک سری ملاک ها و معیارهایی را به دست آوریم، تا اقداماتی در این زمینه انجام دهیم و دریابیم تا چه اندازه در علاقمندی دانش آموزان به قرآن و مانوس کردن آنان و رسیدن به اهداف قرآنی موثر است.

در اقدام پژوهی حاضر نیز با توجه به ضرورتی که نسبت به موضوع مورد نظر احساس می شود در پی تقویت انگیزه دانش آموزان به انس گرفتن با قرآن کریم در زندگی تحصیلی و بعد از آن می باشیم و البته در ضمن این هدف کلی طبیعتاً اهداف مقطعی زیر در این پژوهش قابل بررسی می باشند؛ از جمله این که دانش آموزان در دوران تحصیل خویش علاقه و انگیزه متفاوتی نسبت به درس قرآن پیدا کنند.

برخی دیگر از این اهداف مقطعی به شرح ذیل می باشند:

1- جذاب و شاد کردن کلاس و زنگ قرآن

2- ایجاد عادت در زمینه خواندن قرآن و داستان های قرآنی و گوش دادن به نوار قرآن، در دانش آموزان

3- ایجاد انگیزه ی توجه کردن به محتوای قرآن

توصیف وضع موجود یا شواهد (1)

#شاخص های کیفی وضع موجود

با توجه به اهداف کلی از آموزش قرآن در مقطع ابتدایی که شامل :

3 آشنایی با قرآن کریم به عنوان کتاب الهی

3 تقویت اُنس با قرآن کریم

3 توانایی روخوانی قرآن به صورت شمرده و آرام، از روی رسم الخط آموزشی

3 حفظ بعضی سوره های کتاب درسی

3 آشنایی با برخی از داستان های قرآن کریم

3 فراگیری معنای برخی از کلمات ساده و عبارات کوتاه قرآن (عزیزی،1379 ،ص 24)

با آغاز سال تحصیلی با بررسی پاسخ دانش آموزان به سوالات مطرح شده و تحقیق از مربی سال گذشته آنان و همچنین مشاهده دقیق رفتار دانش آموزان در ساعت قرآن و پرسش از اولیا به دست آمد که:

÷ دانش آموزان علاقه ناچیزی به زنگ قرآن دارند.

÷ به نقل از دانش آموزان، از زنگ قرآن لذت نمی برند.

÷ به قرآن به عنوان یک کتاب آسمانی و قابل احترام توجهی ندارند و زمانی که قرآن در کیف آنان بود،کیف خود را به پشت شان می انداختند.

÷ از کتاب قرآن به عنوان زیردستی استفاده می کردند.

÷ در آوردن کتاب قرآن به کلاس، نامنظم بودند و گاهی فراموش می کردند که کتاب خود را بیاورند، و حتّی گاهی کتاب قرآن خود را باز نمی کردند.

÷ در زنگ قرآن نقّاشی می کشیدند و صحبت می کردند.

÷ علاقه ای به گرفتن وضو در هنگام زنگ قرآن نشان نمی دادند.

÷ قرآن را به صورت منظّم هم خوانی نمی کردند.

÷ با بررسی و پرسش از اولیا متوجه شدم تعدادی از دانش آموزان، علاقه ای به گوش دادن نوار قرآنی ندارند. همچنین مربی سال گذشته ی دانش آموزان نیز اذعان داشتند، 15 سوره از سوره های کوتاه قرآنی را با آنان کار کرده و آنان حفظ شده بودند،که به نظر بنده اگر دانش آموزان علاقه ای به خواندن سوره ها داشتند، با تکرار آنها مانع از فراموش شدن آیات قرآنی می شدند.

قابل ذکر است تعداد دانش آموزان علاقمند به داستان های قرآنی قابل توجه بود و دانش آموزان بیشتری به این مقوله علاقه نشان می دادند.البتّه دانش آموزانی بسیار با انگیزه، پر تلاش، خلّاق و پر انرژی بودند که بعد از گذشت یک ماه دریافتم با فراهم کردن زمینه ی مساعد می توان آنان را به قرآن و اهداف قرآنی علاقمند کرد.

جمع آوری اطلاعات برای ارائه راه حل ها

در این قسمت سعی شده است، جهت یافتن راه حل هایی برای حل مسئله، چند مورد از نحوه ی گردآوری اطلاعات، برای شناسایی راه حل ها مورد استفاده قرار گیرد.

الف) پرسش نامه ب) مصاحبه ج) مطالعه د)مشاهده

الف) پرسش نامه

با تنظیم پرسش نامه ای در رابطه با نظر خواهی از اولیا و همکاران و اساتید فن در ارتباط با اجرای راه حل ها نظر خواهی شد.

ب) مصاحبه

مصاحبه به پژوهشگر امکان می دهد که موقعیت خود را توصیف کند، لذا می توان بسیار طبیعی و به راحتی از طریق مراودات اجتماعی و عادی مصاحبه کرد و یا اینکه فرایند مصاحبه را به شکل رسمی اجرا نمود( ایرانی و بختیاری، 1382،ص92).

با استفاده از روش مصاحبه از تعدادی از معلّمان، دانش آموزان و اولیا دو سوال زیر مطرح شد:

- به نظر شما با چه روش هایی می توان دانش آموزان را نسبت به قرآن علاقمند کرد و در ایجاد و تقویت اُنس دانش آموزان به قرآن و یادگیری آن موفق بود؟

- با چه روش هایی می توان تربیت دینی و رشد و پرورش شخصیت کودکان را بر اساس آموزه های قرآنی زمینه سازی کرد؟

همچنین از کارشناسانی که در مرکز تربیت مربی کودکان و نوجوانان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مشغول به فعّالیّت در زمینه ی قرآنی می باشند، نیز مصاحبه به عمل آمد.که در این زمینه پیشنهادهایی ارائه گردید . از این روش در جمع آوری اطلاعات آماری مربوط به میزان علاقمندی نمونه آماری نیز استفاده شد.

ج) مطالعه

با مطالعه کتابها و مجلات و تحقیقاتی که در این زمینه کار شده بود، که عنوان بعضی از آنها در منابع و ماخذ ذکر شده است نیز ، راه حل هایی یافت شد.

د) مشاهده

با مشاهده رفتار دانش آموزان در زنگ قرآن و مقایسه آن با زنگ های ادبیات، ریاضی و ... صحت نظر های ایشان در رابطه با پاسخ سوالات تایید گردید.

پیشینه و یافته های دیگران

در این رابطه :

غلامعباس سرشورخراسانی(1377)در پژوهشی میدانی درباره "آموزش و اُنس با قرآن در پایه اول ابتدایی " خاطر نشان می دارد :

در گذشته آموزش قرآن در دوره ابتدایی، از پایه سوم آغاز می شد. از سال 1377 با توجه به تجربه های موجود کشور،آموزش قرآن از پایه اول آغاز شد. از آن جا که آموزش در اول ابتدایی از حساسیت فراوان برخوردار است، در ابتدای اجرا با سوالات زیادی روبرو شد؛ از جمله، آیا کودک شش ساله، هم زمان با آموزش فارسی می تواند قرآن نیز بیاموزد؟کودکی که هنوز تمام الفبای فارسی را نیاموخته است چگونه قرآن را یاد بگیرد؟ و پرسش های گوناگون دیگر.

این حساسیت ها سازمان برنامه ریزی آموزشی را بر آن داشت تا برای یافتن پاسخ ها، پژوهش کاملی در خصوص فرایند یاددهی – یادگیری و اُنس دانش آموزان با قرآن در پایه اول ابتدایی انجام دهد .این تحقیق در سطح کل کشور انجام گرفت و به استناد یافته های تحقیق ، موارد زیر استنباط شد:

r میزان موفقیت دانش آموزان در روخوانی قرآن بیش از حفظ سوره های کوچک است.

r 85% دانش آموزان، به پرسش های منفی از قبیل :"آیا در کلاس قرآن احساس نگرانی و دلشوره می کنی؟" و همچنین :" وقتی کلمات و آیات قرآن را می خوانی، زود خسته می شوی ؟" پاسخ " خیر" داده اند !

r 93 و 92 درصد دانش آموزان، به ترتیب به پرسش های: " آیا در کلاس قرآن خوش حال هستی ؟ " و " وقتی به نوار گوش می دهی ، لذت می بری ؟" ، پاسخ مثبت داده اند.

r 92 و 98 درصد اولیا به ترتیب به دو پرسش،" ادامه این نوع آموزش قرآن را لازم می دانم" و" اثرات سودمند برنامه ی جدید آموزش قرآن را در رفتار فرزندم می بینم" پاسخ موافق و کاملاً موافق داده اند.( سرشور خراسانی ،1385 ،ص 35-32)

طاهری(1377) در تحقیقی تحت عنوان " ارزشیابی برنامه درسی آموزش قرآن پایه اول ابتدایی " برای فراهم آوردن پاسخ به سوالات طرح آموزش قرآن کریم[1] که به طور آزمایشی در تعدادی از مدارس 19 گانه تهران انجام داده است . دریافت که :

m دانش آموزان کلاس های آموزشی در حفظ 7 سوره از جزء سی ام قرآن (مطالعه محتوا) موفق بوده اند.

m دانش آموزان کلاس های آزمایش در روخوانی قرآن (مطابق با با محتوا و روش ارائه شده) به طور نسبی موفق بوده اند؛ اگر چه این موفقیت کمتر از حدّ انتظار برنامه بوده است.

m تفاوت چشمگیر و بالاتر از حدّ انتظار بین عملکرد دانش آموزان کلاس های گروه آزمایشی (افراد تحت آموزش برنامه جدید) با گروه گواه، در فعّالیّت های حفظ، روخوانی و درک معانی سه آیه از قرآن به دست نیامد.[2]

m در زمینه رفتار نگرشی و علاقمندی دانش آموزان به قرآن ، تفاوت معنی دار بین دانش آموزان گروه گواه و آزمایش بدست آمده و این تفاوت نیز به نفع گروه گواه است.

هومن و همکاران (1379) با انجام مطالعه ای تحت عنوان " ارزشیابی از اجرای آزمایشی آموزش درس قرآن و اُنس با قرآن در پایه های اول و دوم ابتدایی سراسر کشور در سال تحصیلی 1379-1378 روی نمونه ای به حجم بالای 32000 نفر از دانش آموزان پایه اول و دوم ابتدایی که از 620 مدرسه ابتدایی تمامی استان های کشور انتخاب شده اند، یافته های زیر را به دست آورده اند:

³ بر اساس نقاط تصمیم 50 ،60 و 75 درصدی به ترتیب 5/68 % ، 55% و 26% دانش آموزان پایه اول و 3/76% ، 5/64% و 35% دانش آموزان پایه دوم به اهداف شناختی مورد نظر برنامه آموزش قرآن رسیده اند . در ضمن بر اساس نقطه تصمیم 75 درصدی، درصد موفقیت دانش آموزان در رسیدن به سه هدف عمده شناختی برنامه به ترتیب در پایه های اول و دوم ابتدایی به شرح زیر است :

بیان داستان تصاویر 45 %، 55% یاد سپاری کلمات ، 64% روخوانی کلمات داخل کتاب ، 70% ، روخوانی کلمات خارج از کتاب 49% ، 5/62 % ، 14% ، 19 % ؛ صحت خواندن سوره ها : 10 % ، 2/15 % ؛ حفظ سوره ها ،4/17 % ، 4/22 % ؛ شبیه خوانی مطابق با صوت قاری نوار آموزشی 5/9 % ، 17 % .

³ مقایسه آماری با استفاده از آزمونهای t و تحلیل واریانس حاکی از برتری معنا دار دختران بر پسران ، پایه دوم بر پایه اول، مناطق شهری بر مناطق روستایی، دانش آموزان تک زبانه، بر دو زبانه است.

³ در زمینه میزان تحقق اهداف عاطفی و علاقمندی مورد نظر برنامه که با استفاده از مقیاس های درجه بندی رفتار عاطفی ویژه آموزگاران و والدین مورد سنجش قرار گرفتند ، بر اساس شمارش افرادی که سطح زیاد و خیلی زیاد مقیاس در جه بندی رفتار عاطفی و علاقمندی را انتخاب کرده اند، از نظر والدین فقط 15% دانش آموزان پایه اول و 18% از پایه دوم ابتدایی و از نظر آموزگاران 5/11 % پایه اولی ها و 15% پایه دوم ابتدایی به اهداف عاطفی برنامه رسیده اند .

³ دانش آموزان در دستیابی به مهارت قواعد روخوانی قرآن ( مورد نظربرنامه ) چندان موفق نبوده اند.

³ دانش آموزان در تبین مفهوم کلی پیام های قرآنی ارائه شده در کتاب مشکل داشته اند.

³ دانش آموزان به شنیدن و تکرار دسته جمعی آیات قرآن علاقه خاصی نشان داده اند.

راه حل های پیشنهادی

به طور کلی با جمع آوری پرسش نامه ها و تجزیه و تحلیل آنها و همچنین نتایج مطالعه تحقيقات انجام شده و جمع بندی آنها، موارد زیر پیشنهاد گردید که عبارتند از :

1) برگزاری جشن قرآن:

برای شروع آموزش درس قرآن و مهم جلوه دادن این درس، جشنی در کلاس برگزار شد.

2) استفاده از تاج گل ، در زنگ قرآن برای دانش آموزان:

به توصیه ی یکی از همکاران، که ایشان در انجام این کاریعنی شاد کردن محیط کلاس در زنگ قرآن موفق بوده است، تاج هایی برای دانش آموزان تهیه شد که در ساعت قرآن آنان را بر روی سر می گذاشتند.

3) آموزش وضو و نماز به دانش آموزان، انجام عملی وضو توسط آموزگار و دانش آموزانی که گرفتن وضو را بلدند و تشویق آنها.

4) نصب پوسترهای مربوط به عبارات و سوره های قرآن در کلاس و خواندن در حین نگاه کردن به عبارات قرآنی: در روان شناسی یادگیری نگاه به خط های قرآن یک عنصر حساس محسوب و موجب تمرکز هر چه بیشتر در شنیدن و تلاوت می باشد.اگر نگاه به خط های قرآن نباشد خود به خود موجب عدم تمرکز حواس در گوش دادن و تلاوت می شود. (عزیزی،1379 ،ص43)

5) تبدیل داستانهای قرآنی به نمایش و اجرای آن توسط دانش آموزان، با استفاده از قصّه گوی سمبلیک: مانند فرشته ی قصّه گو و یا مادربزرگ و ... به توصیه یکی از همکاران که خود در انجام این طرح موفق بوده اند.

6) خواندن کتاب داستان های قرآنی توسط آموزگار و یا دانش آموزان:

باید در نظر داشت از داستان های قرآنی که درباره پیامبران و امت های گذشته است ، برای معرفی قرآن استفاده شود، اما باید این داستان ها گزینش شوند و آنهایی که با روحیّات کودکانه ی آنها و محدوده ی دَرکشان مطابقت دارند، ارائه گردند؛ مانند داستان یوسف، ابراهیم، موسی(ع)،پیامبر اسلام (ص)، نه داستان از حضرت نوح (ع) و عذاب های الهی که روحیّات لطیف و نگرشهای آنان را نسبت به خدا خدشه دار می سازند. نقل برخی از داستانها و نیز شان نزول آیات که با زندگی خود کودک ارتباط بیشتری داشته باشد، موثرتر و پر فایده خواهد بود . ذکر این داستان ها بخصوص با علاقه ای که کودکان به شنیدن داستانها دارند، می تواند اُنس و علاقه ی بیشتری به قرآن در آنها ایجاد کند.( باهنر،1380،ص246)

7) دیدار و آشنایی با قاریان قرآن:

رسول اکرم (ص) فرموده اند : قرآن خوانان ،معروفان اهل بهشتند.

در یکی از جلسات که برندگان مسابقات قرائت قرآن خدمت امام رسیده بودند و در آن جلسه؛ که آیاتی از قرآن کریم تلاوت شود. وقتی امام آمدند همه دیدند به طور استثنایی به جای آنکه در جایگاه روی صندلی بنشینند با آنکه صندلی رامثل همیشه آماده کرده بودند، به احترامِ قرآن، پهلوی قاریان و ممتازین مسابقات قرآنی روی زمین نشستند(علاءالدین ،1380 ،ص76). با این رفتار امام می توان به اهمّیّت قرآن و محترم بودن قاریان قرآن پی برد؛ که دیدار با آنان می تواند انگیزه ای برا ی علاقمندی دانش آموزان به قرآن ، به وجود آورد..

8) استفاده از نمودار تشویقی، مخصوص درس قرآن ، به پیشنهاد اولیای دانش آموزان:

زیرا کودک تا هفت سالگی به محبت نیاز دارد ، محبت در طول عمر انسان سرمایه ی بقا و حیات اوست و ضمانت سلامتی روح. ولی تا سن هفت، هشت سالگی بیشتر باید با او از طریق محبت و تشویق رفتار کرد و تا آن زمان او معنی تشویق و تادیب را درک نمی کند. در راستای این وظایف، جهت هدایت مستمر او، حفظ، حراست و همچنین آموزش و علاقمندی به قرآن دو روش موجود هست یک راه تشویق و دیگری راه تادیب.(موسوی زنجانرودی، 1378، ص 55).

9) تشویق و معرفی دانش آموزان در برنامه صبحگاهی و یا نماز جماعت توسط مدیر دبستان با دیدن پیشرفت های آنان از نزدیک در زمینه قرآنی ، و ارائه فعّالیّت های انجام شده توسط دانش آموزان.

پایه حیات بشری بسته به محبت است ، محبت به هرکسی کاری است به یاد ماندنی و فراموش ناشدنی . این محبت است که یک عمر ، انسان را در حفاظت خود محکم و سالم نگه می دارد و سلامت حیات او را بیمه می کند و در سرنوشت او نقش مهمی را ایفا می کند و ریشه عمیق روانی و روحی دارد. محبت یک مسئله فطری است و بشر طالب آن است. او توقع دارد. توقع از پدر، توقع از مادر، مربیان، معلّمین و دیگران که در حاشیه قرار دارند.(موسوی زنجانرودی ، 1378 ،ص35)

10) استفاده از بازی ها و اشعار قرآنی بنا به توصیه کارشناسان مرکز تربیت مربی کودکان و نوجوانان:

چون طبیعت کودک مانند سایر موجوداتی که شروع به رشد می کنند نیاز به نوازش دارد. تحرّک و جنب و جوش ، اگر در طبیعت نباشد، امکان رشد وجود ندارد . لذا بازی کودک ، احتیاج طبیعی اوست. تحرّک ، خنده ، بازی و ... موجب رشد و بالندگی می شود و از نظر روحی و روانی تاثیر فوق العاده ای دارد و از ناحیه دین اسلام به این امر توجه و عنایت خاصی شده است.

قال النّبیُّ (ص) : " مَنکانَ لَه ولدٌ صبّا"

کسی که کودک دارد باید در پرورش وی ، کودکانه رفتار کند (موسوی زنجانرودی، 1378،ص 34).

مثلاً برای آموزش وضو از شعر زیر استفاده شد:

با دست راست آب می ریزم رو صورتم ( از این جا تا این جا)

با دست چپ آب می ریزم رو دست راست ( از این جا تا این جا)

با دست راست آب می ریزم رو دست چپ ( از این جا تا این جا)

با دست راست مسح می کشم روی سرم ( از این جا تا این جا)

با دست راست مسح می کشم روی پای راست ( از این جا تا این جا)

با دست چپ مسح می کشم روی پای چپ ( از این جا تا این جا)

11) استفاده از شیرینی و شکلات در زنگ قرآن

12) استفاده از CD های آموزشی 3 بار تکرار، همراه با تصویر آیه، و تکرار توسط دانش آموزان، در هر روز به مدت ده دقیقه .

کودکان پیام های تبلیغاتی کودکانه ی تلویزیون را معمولاً در محیط خانواده و میهمانی به شکل زیبایی به تقلید بیان می نمایند که یکی از علت های آن تکرار و استمرار پخش پیام های تبلیغاتی می باشد.(عزیزی،1379 ،ص 39) پس استمرار و تکرار CD های قرآنی در هر روز ، بر یادگیری و اُنس با قرآن در دانش آموزان تاثیر بسزایی دارد.

13) خواندن سوره ها و آیه های قرآنی به صورت دسته جمعی در ابتدای هر زنگ و قبل از شروع کلاس به توصیه یکی از همکاران.

کودکانی که اوقات زیادی را در مقابل تلویزیون می گذرانند و طبیعی است جمله های ادبی و زیبا، هماهنگ و سنجیده را می شنوند در ابتدا به نظر می آید که باید در بیان جمله ها بالاترین حدّ کمال خود را بپیمایند؛ اما متاسفانه آزمایش عکس آنرا پاسخ می دهد زیرا درست است که کودک وقت بسیار زیادی را برای شنیدن می گذارد، اما وقتی برای سخن گفتن باقی نمی ماند در نتیجه کودکانی که در میدان سخن پردازی حضور کمتری پیدا می کنند، اگر چه شنیده های آنان به بهترین وجه باشد از ضعف تکلّم رنج می برند. پس در آموزش قرآن پا به پای شنیدن تلاوت تدویر (ترتیل) الگوی تلاوت ، باید کودک خود نیز به همان اندازه مجال تلاوت تقلیدی را داشته باشد تا بتواند در این زمینه رشد نماید(عزیزی ، 1379 ،ص38).

14)استفاده از نشانگر جذاب برای خط بَری عبارات قرآنی توسط دانش آموزان [3]

15) استفاده از آموزه های قرآنی به عنوان مهارت های زندگی و درس هایی از قرآن به صورت آیه – معنی و تصویر کودکانه – و تکرار و تمرین آنها و توضیح عبارات از روی تصویر آن، توسط دانش آموزان و نگهداری آنها در دفتر قرآنی شان.

برای این که قرآن کتاب زندگی شناخته شود، نه تنهاکتاب مقدس برای تلاوت و یا تبرک برای تشریفات زندگی، بلکه کتابی آموزنده و راهنما، با تمثیل های ساده می توان آن را تبیین کرد مانند این که هر طبیبی برای مریض خود نسخه می نویسد تا دردهای او را معالجه کند و برای پیشگیری به او توصیه هایی می کند که اگر به آنها عمل نکند، دچار ناراحتی و سختی می شود. خداوند نیز برای حل مشکلات ما در زندگی و راهنمایی برای آینده دستوراتی در قرآن بیان کرده است و ما باید در زندگی از آنها پیروی کنیم.در ابتدای سال وقتی دانش آموز وارد مدرسه می شود، توسط مدیر مدرسه به او برنامه ای ارائه گردد تا بر اساس آن ، کارهای خود را انجام دهد ، زیرا بدون آن سرگردان و حیران می ماند و در انجام کارهای خود دچار اشتباه می شود. انسانها نیز پس از ورود به این عالم برای زندگی خود به یک برنامه نیازمندند که بدون آن از راه صحیح منحرف می شوند، این برنامه همان قرآن است که توسط حضرت محمد(ص) از سوی خداوند برای ما آورده شده است و خداوند است که بهتر از هرکس می داند، ما به چه برنامه ای احتیاج داریم، چون او از همه آگاه تر است (باهنر، 1380 ،ص 245).

16) استفاده از لباس های رنگ روشن و شاد ، الزاماً به سلیقه ی دانش آموزان برای آموزگار در زنگ قرآن، به پیشنهاد دانش آموزان کلاس.

پژوهشگر با در نظر گرفتن راه های پیش نهادی و مطالعه یافته های دیگران از جمله موارد ذکر شده ، تصمیم به اتخاذ راه حل های ذیل گرفت.

انتخاب راه حل ها

برای تحقق اهداف طرح در رابطه با علاقمندی دانش آموزان پایه اول به قرآن و اُنس به قرآن کریم برای انتخاب راه حل های پیش نهادی ، اشاره ای به نظر شورای برنامه ریزی درسی قرآن داریم که :

رویکرد، با توجه به معانی تعلیم و تربیت، و نیز ویژگی های روحی و ذهنی کودک دبستانی، هر نوع یاددهی و یادگیری باید بر اساس علاقه و پذیرش کودک باشد . به همین دلیل، رویکرد آموزش قرآن در پایه اول ابتدایی، اُنس با قرآن(ایجاد علاقه به قرآن و یادگیری آن ) است. بر این اساس، انجام هر فعّالیّتی که زمینه ی آشنایی، علاقه و ارتباط کودک را با قرآن کریم فراهم آورد و موجب علاقه ی دانش آموز به قرآن و یادگیری آن شود، آموزش قرآن در این دوره محسوب می شود. این آموزش می تواند، در قالب یک یا چند فعّالیّت یاددهی و یادگیری با محوریت قرآن،آموزش انجام شود؛ مانند: گوش دادن به قرائت قرآن و تقلیدازآن، حفظ برخی سوره ها و آیات، روخوانی و آشنایی با برخی از داستان ها و معنای آیات که متناسب با درک کودک باشد؛ البتّه به شرط آن که این فعّالیّت ها در چارچوب اصول مندرج در این برنامه باشد.( شورای برنامه ریزی درسی قرآن ، 1385،ص16)

با توجه به موارد فوق از بین راه حل های پیش نهادی و با توجه به پرسشنامه تنظیم شده و اولویت بندی پاسخ ها راه حل های زیر انتخاب گردید :

· توجیه اولیا در ابتدای سال تحصیلی ، در زمینه ی طرح قرآنی.

· استفاده از تاج گل ، در زنگ قرآن برای دانش آموزان.

· برگزاری جشن قرآن ، در ابتدای سال تحصیلی ، برای شروع آموزش درس قرآن.

· آموزش وضو و نماز به دانش آموزان و گرفتن وضو قبل از ورود به کلاس قرآن توسط آموزگار و دانش آموزان.

· خواندن سوره ها و عبارات قرآنی که دانش آموزان حفظ کرده اند، در زمان صبحگاه توسط تمام دانش آموزان. برای تشویق آنها و معرفی دانش آموزانی که بیشترین سوره یا عبارت را حفظ نموده اند.

· اجرای داستان های قرآنی به صورت نمایش توسط دانش آموزان و یا خواندن داستان های قرآنی.

· آموزش بعضی از سوره های کوتاه به سه زبان فارسی – عربی – انگلیسی ، برای حفظ، با تکرار و تمرین و هم خوانی در ابتدا و شروع هر ساعت درسی.

· آموزش آیت الکرسی و حفظ آن توسط دانش آموزان با تکرار و تمرین آموزگار در ابتدای شروع هر ساعت درسی.

· استفاده از طرح ،" درس های قرآنی " که نمونه ای از آن نیز در پیوست می باشد.

· استفاده از پوسترهای مربوط به عبارات و سوره های قرآن در آموزش.

· استفاده از بازی و اشعار قرآنی در ساعت قرآن.

· استفاده از نمودار تشویقی مخصوص زنگ قرآن.

· استفاده از نشانگر جذاب برای خط بَری عبارات قرآنی توسط دانش آموزان.

· تهیه دفتر قرآنی شکیل وزیبا همراه با طرح روی جلد یکسان و جذاب و مرتبط به قرآن برای تمام دانش آموزان.

· گوش دادن قرآن از نوار ، در 10 دقیقه ابتدای هر روز و در هنگام انجام فعّالیّت های هنری مانند نقاشی، کاردستی و ...

اعتبار بخشی به راه حل ها

برای حصول اطمینان از اجرای راه حل های انتخابی و کسب اعتبار بیشتر در این زمینه با اساتید مجرب و صاحب نظران، از جمله همکارانم در مدرسه و سایر مدارس، مشورت و با مدیر دبستان نیز هماهنگی به عمل آمد تا در بعضی از زمینه ها پیش بینی لازم صورت پذیرد. همچنین در طی جلسه ای با اولیا ضمن توضیح و تشریح طرح، از آنها خواسته شد همکاری لازم را در این زمینه داشته باشند و برا ی تحقق اهداف طرح در خانه نیز بستر سازی کنند؛ و در ضمن برای تهیه ی بعضی از وسایل و امکانات مورد نیاز همکاری مناسبی با آموزگار داشته باشند.

در کل معیارهای اعتباریابی طرح به شرح ذیل می باشد:

- بر اساس پیش بینی به عمل آمده سهل الوصول وقابل دسترسی بودن.

- قابل اجرا بودن راه حل های انتخابی.

- پیش بینی تاثیرگذاری راه حل ها در علاقمند کردن دانش آموزان به قرآن و اُنس با قرآن.

- ابتکاری و نو بودن بعضی از راه حل های انتخاب شده.

- تایید راه حل ها توسط اساتید مجرب و متخصص و همکاران در این زمینه.

- استفاده از نظرات همکاران ، اولیا دانش آموزان و همکاری آنها و همچنين اساتید مرکز تربیت مربی کودکان و نوجوانان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

پژوهشگر پس از اعتبار یابی راه حل های انتخابی، به این نتیجه و انگیزه رسید که با توکل به خداوند و عنایت ائمه(ع) طرح را به مرحله ی اجرا برساند.

اجرای راه حل ها

شرح اجرای راه حل های انتخاب شده از بین راه حل های پیش نهادی پس از اعتباریابی :

در ابتدا باید گفت مربیانی که در قبال کودکان و دانش آموزان احساس مسئولیت می کنند، بدیهی است بیشتر دل می سوزانند، و توقع دارند دانش آموزان صحیح تربیت شوند. کوچکترین مسامحه را در این راه جایز و روا نمی دارند و تحمل کوچکترین لغزش را از دانش آموزان ندارند.امکان دارد کودکان و دانش آموزانی باشند که بعضاً در قالب و چارچوب فکری و تربیتی آنها نگنجند و یا دیر در راه تربیت و آموزشی قرار گیرند و یا اصلاً تمرّد کنند و شیطنت نمایند.در این صورت احتمال دارد مربیان و معلّمین دست به خشونت بزنند و مبادرت به مجازات آنها کنند و کودکان خود را به تکلیف وا دارند ، اِعمال سلیقه و سخت گیری کنند.

باید گفت، آموزش و تربیت کودکان یک نوع ظرافت کاری و آشنایی با اصول و روش های آموزشی و تربیتی لازم دارد، باید گام به گام پیش رفت، عصبانیت و خشونت که منجر به تنبیه از هر نوع که باشد، راهی پیش نمی برد. این گونه رفتار تنش آفرین است و باعث عصیانگری دانش آموزان می شود.(موسوی زنجانرودی ، 1378، ص 60)

پس در این راه ، برای تشویق و ایجاد انگیزه دانش آموزان به قرآن و اُنس با قرآن می بایست از هنر معلّمی و اصول تربیتی صحیح استفاده نمود. در این جا به مواردی از این اصول و روشهایی که پژوهشگر در کلاس خود اجرا کرده است ، اشاره می نماییم :

1- گرفتن جشن قرآن و معرفی کتاب قرآن به عنوان کتاب آسمانی برا ی شروع آموزش درس قرآن

تغییرات در عملکرد،تغییر در یادگیری را نشان می دهد، ولی تغییرات در عملکرد را نمی توان تغییرات در یادگیری استنباط نمود؛زیرا یادگیری را نمی توان به طور مستقیم مشاهده یا اندازه گیری کرد.(سید محمدی، 1385، ص5). معلمان پس از آموزش یک مطلب یا انجام فعالیت های تربیتی انتظار دارند که دانش آموزان در پایان، در رابطه با حیطه عاطفی، نسبتاً به مسائل، پدیده ها و رویدادها توجه داشته باشند، واکنش نشان دهند، ارزش گذاری کنند. (صفوی، 1381 ، ص 81) پس برای معرفی قرآن به کودکان باید اصولی را مدّ نظر قرار داد و از بیانی ساده در این کار بهره گرفت . نمونه ای ساده ای از معرفی قرآن به شرح ذیل می باشد:

بعضی از پیامبران از طرف خدا برای مردم کتابی آورده اند. در این کتاب ها دستورهای دینی آمده است . کتابی که حضرت محمد(ص) آورده است، قرآن آخرین کتاب آسمانی است. دستورهای دین اسلام ، در این کتاب نوشته شده است ، قرآن به ما دستور می دهد : خدا را بپرستیم ، با یکدیگر دوست باشیم و به هم احترام بگذاریم، به پدر و مادر خود نیکی کنیم، راستگو باشیم .( و مصادیق ساده دیگری از این دستورها ). در قرآن داستان های شیرینی هم آمده است. ما به قرآن، کتاب دینی خود، احترام می گذاریم.( باهنر، 1380 ،ص 243)

به منظور معرفی کتاب قرآن در ابتدای سال تحصیلی از تربیت مربی استان قم، متخصصی را در این زمینه دعوت کردیم و ایشان نیز مطالب فوق را به صورت شعر و یا به زبان کودکانه برای دانش آموزان بازگو نمود. در ضمن در این جشن یکی از دانش آموزان که حافظ مقداری از قرآن بود تشویق شد. هدایایی نیز به رسم یادبود به دانش آموزان داده شد و با شیرینی پذیرایی به عمل آمد. با توجه به اینکه کلاس را آذین بسته بودیم و فضایی شاد و روحانی ترسیم بود، دانش آموزان پی به اهمّیّت موضوع قرآن می بردند.

2- مورد توجه قرار دادن اصولی برای رعایت احترام به قرآن توسط دانش آموزان و آموزش وضو در این راستا

کودکان باید قرآن را کتابی محترم و مقدس بشناسند. بدین منظور باید الگوهای رفتاری احترام به قرآن را به آنان تعلیم نمود، مثلاً به آنان توصیه کرد تا در ساعات درس قرآن حتی الامکان نظیف و با وضو در کلاس شرکت کنند و دست بی وضو یا آلوده ی خود را روی قرآن و کلمات آن نگذارند. خوب است ترتیبی داده شود که با تشریفات خاصی قرآن وارد کلاس شود، مثلاً یکي از دانش آموزان با احترام کامل قرآن را در دست گرفته و وارد شود و تمام شاگردان به احترام قرآن برخیزند و بعد چند آیه قرآن با آهنگ جذاب و موثری از نوار صوتی که قبلاً فراهم شده است ، پخش گردد یا به وسیله ی یکی از دانش آموزان خوانده شود. (باهنر ، 1380 ،ص 243)

در این راستا در ابتدای سال تحصیلی وضو به صورت ساده و همراه با شعر[4] و تصویر به دانش آموزان آموزش داده شد. که در ابتدا قبل از شروع زنگ قرآن دانش آموزان همراه با آموزگار در وضوخانه ی مدرسه وضو می گرفتند و به کلاس می آمدند و بعد از گذشت مدتی دانش آموزان خود این کار را انجام می دادند . البتّه تا اواخر سال تحصیلی پی گیر این مطلب بودم و گاهی خود در حضور بچه ها وضو می گرفتم و به صورت غیر مستقیم و با عمل خود به آنها آموزش می دادم .

قابل ذکر است روزهایی هم که کتاب قرآن در کیفشان بود ، به توصیه آموزگار، کیف خود را با مراقبت بیشتری حمل می کردند و پشت کمرشان نیز قرار نمی دادند.

3- خواندن عبارات قرآنی به صورت آهنگین و دلنشین و دارای ریتم جذاب ،همراه با کف زدن و هم خوانی

درس قرآن نباید مشکل و خسته کننده تلقی شود، به این منظور لازم است به روشهای ساده ای دانش آموزان را با خواندن راحت و آسان آن آشنا کرد تا در شناخت و خواندن کلمات دچار اشکال نباشند و از طرفی ساعت درس قرآن باید با تفنن و تنوع خاصی همراه باشد، مثلاً یکی از دانش آموزان برای چند دقیقه با آهنگ دلنشین و جالبی قرآن را بخواند، چون خواندن قرآن با صدای خوب تاثیر دیگری در روح شنوندگان دارد.( باهنر، 1380 ،ص244)

از این رو عبارات قرآنی مربوط به کتاب قرآن، به صورت آهنگین و ریتم زیبایی، همراه با دست زدن به صوت جذاب خوانده می شد و دانش آموزان تکرار می کردند، که این باعث می شد آنها از خواندن قرآن لذت ببرند. جالب این جا بود که بعد از مدتی هر کدام سعی می کردند ریتم زیبایی برای عبارات قرآنی بسازند و به کلاس ارائه دهند . البتّه برای اینکه نظم کلاس بر هم نخورد و باعث حواس پرتی و شلوغی کلاس نشود، به پیش نهاد مدیر دبستان از دانش آموزان خواسته شد که 2 انگشتی دست بزنند.

4- اجرای داستان های قرآنی به صورت نمایش توسط دانش آموزان

با توجه به اینکه جذاب و دلپذیر بودن محتوا و روش تدریس، با تاکید بر استفاده از هنر برای دستیابی هر چه بیشتر به پیامدهای عاطفی آموزش و تناسب محتوای آموزش با نیازها، علاقه ها و توانایی دانش آموزان بستگی دارد. ( شورای برنامه ریزی درسی قرآن،1385 ،ص22)، پس استفاده از این شیوه می توانست برای علاقمندی دانش آموزان به داستانهای قرآنی موثر باشد. یکی از اهداف ایفای نقش پی بردن به پیام نمایش می باشد که این کار باعث می شد دانش آموزان به صورت غیر مستقیم به پیام های داستان ها پی ببرند.مثلاً داستان زندگی حضرت موسی را که در کتاب قرآن دانش آموزان به صورت مصور آمده است ابتدا برایشان تعریف کردم و بعد به صورت داوطلب افرادی را برا ی اجرای قسمتی از داستان انتخاب و نقش هر کدام را برایشان توضیح دادم و آنها نمایش را اجرا کردند.در نیمه های سال بدون دخالت من ، خود دانش آموزان داستان های کتاب را به صورت نمایش با هم تمرین و در کلاس ، بسیار جذاب اجرا می نمودند.

5- حفظ آیت الکرسی و آموزش بعضی سوره های کوتاه به سه زبان فارسی عربی و انگلیسی با تکرار و تمرین در کلاس توسط دانش آموزان

قابل ذکر است، باید آیات و احادیثی را که به عظمت قرآن و ثواب بسیار زیاد قرائت و نیز حفظ آن اشاره دارند، بیان کرد و با ذکر داستان هایی درباره قدر و منزلت حافظان قرآن و نقش آنها در حفظ و تعلیم آن، دانش آموزان را ترغیب نمود که کم کم و در حدّ امکان آیاتی از قرآن را حفظ کنند. در این رابطه می توان برنامه هایی را طراحی کرد که کودکان هر روز مقداری از قرآن را تلاوت و در حدّ امکان آیاتی را از بَر کنند و با برگزاری مسابقه هایی، کسانی که در این راه موفق بوده اند، مورد تشویق قرارگیرند.(باهنر،1380 ،ص 245 )

با توجه به موارد مطرح شده محقق در ابتدای سال تحصیلی با ذکر داستانی دانش آموزان را متوجه اهمّیّت حفظ و قرائت آیت الکرسی کرد و دانش آموزان انگیزه ای برای حفظ آن به وجود آمد، و برای اینکه از زمانهای تلف شده استفاده ی بهینه ای شود، قرار شد با ورود آموزگار به کلاس در هر ساعت درسی، دانش آموزان با قرائت آیت الکرسی، البتّه در ابتدا به صورت عبارات کوتاه، برای شروع کلاس آماده بشوند.و بعد از حفظ کامل آیت الکرسی به حفظ سوره های توحید و کوثر به سه زبان پرداختیم. که در ماه های آخر سال تحصیلی به حفظ عبارات آموزنده قرآن به نام " درس هایی از قرآن " که در بند شماره 6 به شرح آن می پردازیم،مشغول شدیم.

6- حفظ آیات و ترجمه ی آنها ، به عنوان " درس هایی از قرآن " همراه با تصویر مربوط به آیات

خواندن آیات باید با ترجمه و توضیح آنها همراه باشد، می توان در برنامه های درسی دینی و قرآن، آیاتی ساده را برگزید و با ترجمه و توضیح برای دانش آموزان مطرح کرد. به این ترتیب، کودک عملاً احساس می کند که این آیات ، راه و رسم زندگی خوب را نشان می دهد و می تواند سرمشق و رهبر برای ما باشد ، نمونه ای از قبیل دستورهای قرآن پیرامون نظم ، نظافت ، راستگویی، برادری ، درستکاری ، نیکی به پدر و مادر ، کار و کوشش و ...[5]

محقق بعضی از عبارات قرآنی را که ملموس و مرتبط با سن ایشان می باشد، مانند آیه ی " لا یمسه الا المطهرون " را همراه با معنی و تصویر کودکانه در اختیار کودکان می گذاشت تا در حین رنگ کردن تصویر، آن را توضیح دهند و بدین ترتیب خود کودکان به پیام قرآن پی می بردند و سعی می کردند به آن عمل نمایند.در پایان کار آن را در دفتر قرآنی خود می چسباندند. و البتّه در مواردی حسّاس نیز از این عبارات استفاده می شد، مثلاً زمانی که امام جماعت درباره ی احترام به پدر و مادر صحبت می کرد از ایشان اجازه می خواستم تا دانش آموزان پایه اول آیه ی مربوط به این موضوع را بخوانند و یا زمانی که دانش آموزی دیگری را مورد آزار قرار می داد ، از آیه ای که مربوط به این مقوله بود استفاده می نمودم . به همین صورت دانش آموزان می آموختند که تمام مسائل اخلاقی و تربیتی آنها در قرآن آمده است.

7- استفاده از تاج قرآنی در زنگ قرآن

به نظر بندورا یادسپاری و حتی داشتن توان لازم برای تقلید از الگو، وجود انگیزه ضروری است. بدون مشوق و انگیزه کافی، جریان یادگیری آن طور که باید تحقق نمی یابد. در بسیاری از موارد، تقویت و تنبیه به صورت یک تجربه ذهنی، یا حتی یک تجربه جانشینی انجام می گیرد، یعنی فرد، همزمان تجارب الگو را در وجود خود تجربه می کند. نا گفته نماند که به نظر وی عملکرد فرد به تقویت یا پاداش وابسته است. (سیدمحمدی، 1385 ، ص 15) لذا آموزش قرآن در دوره ابتدایی و پایه اول نیز باید مبتنی بر ظرفیت و توانایی کودک و مطابق با رغبت و علاقه ی کودک باشد و از هر گونه الزام و تکلیف به دور باشد و همچنین آموزش قرآن باید در قالب فعّالیّت های یاددهی – یادگیری به صورت جذاب عرضه شود.(شورای برنامه ریزی درسی قرآن، 1385 ،ص 16)

در ابتدای سال به کمک اولیا تاج هایی را از گل برای تمام دانش آموزان تهیه کردیم .که در ابتدای سال تحصیلی برای ایجاد انگیزه و با استفاده از نظر بندورا برای یک تجربه جانشیني گفته بودم، زمانی که انسان قرآن می خواند فرشتگان به آن فرد نزدیک می شوند، همچنین عنوان شد که زمانی که شما قرآن می خوانید مانند فرشته ها زیبا می شوید و این تاج ها هم شما را مثل فرشته ها زیبا می کند. قابل ذکر است در ابتدا همراه با تاج ها تور نیز بر سر می گذاشتند، ولی بعد از گذشت چند جلسه به پیش نهاد همکاران تور را حذف کرده چون باعث شلوغی و حواس پرتی دانش آموزان می باشد.

8- تهیه دفتر قرآنی شکیل و زیبا همراه با طرح روی جلد یکسان و جذاب و مرتبط به قرآن برای تمام دانش آموزان

تمام فعّالیّت های انجام شده در زنگ قرآن در این دفتر جمع آوری می شد.فعّالیّت هایی مانند : برگه های درس قرآن ، نقاشی های مربوط به داستان های قرآنی ، خلاصه نویسی داستان ها و ...[6]

9- گوش دادن قرآن از نوار، در 10 دقیقه شروع هر روز و در هنگام انجام فعّالیّت های هنری مانند نقاشی ، کاردستی و ... در کلاس توسط دانش آموزان

استمرار شنیدن و بیان ، از اصول مهم زبان آموزی است و توجه نکردن به این اصل مهم کم کم موجب فراموشی خواهد شد. پس باید در آموزش قرآن نیز شنیدن آیات قرآن و تلاوت تدویر(ترتیل) آن در جریان زندگی کودک استمرار یابد . ولی این استمرار نباید به صورت ناخوشایند صورت پذیرد بلکه شیوه های فضا سازی به گونه ای دل پذیر و غیر مستقیم انجام شود.(عزیزی،1379 ،ص 40) به همین دلیل محقق سعی می کرد نوار قرآن را 3 بار تكرار هر روز با شروع کلاس، پخش کند و نیز در زنگ هنر که برای دانش آموزان جذاب است نیز این کار را انجام دهد تا حین انجام کار هنری به صورت غیر مستقیم ، آیات را بشنوند و فرا گیرند.

10- خواهش و درخواست از اولیا برای تلاوت قرآن در هر روز در کنار دانش آمورزان در خانه.

در رابطه با انتقال وراثتی عنصر عشق و ایمان به قرآن کریم باید گفت وقتی پدر و مادر مأنوس با قرآن کریم باشند و احکام، آداب و دستورات قرانی در زندگانی آنها به صورت مستمر و به نحو مطلوب جاری باشد و به عبارتی عامل به قرآن باشند و گفتار و کردار آنها منطبق با قرآن باشد و طبق برنامه به تلاوت قرآن بپردازند و به این تلاوت با تدبر اهمّیّت دهند، موجب می گردد روح و روان و پوست و استخوان آنها مخلوط با قرآن کریم شود و فرزندی که از آنها ایجاد می گردد با روحیه قرآنی و عاشق قرآن و مومن به قرآن خواهد بود(علاءالدین، 138، ص 78)که در این رابطه در جلسه توجیهی که در ابتدای سال تحصیلی با اولیا داشتیم این مورد نیز مطرح شد و از آنها خواسته شد که، اگر فرزندشان هر روز به خواندن قرآن مشغول شد و در این کار استمرار داشت، گزارشی به آموزگار دهند تا ایشان نیز او را تشویق کند. و بعضی از اولیا نیز تا اواخر سال این کار را دنبال می کردند و بنده نیز از آنها تشکر می نمودم.

11- خواندن کتاب های داستان قرآنی درکلاس

داستان برای کودکان، پُلی برای ورود به جهان ناشناخته، بارور کننده تخیّل و خلاقیّت ذهنی، آفریننده باورها و منش های اصیل و آرامش بخش قلب و زداینده اضطراب می تواند باشد. (سنگری، 1384،ص3) قرآن که آخرین کتاب در زنجیر پیوسته ی کتاب های پیامبران در تاریخ است، به مدد داستان و مَثَل (دو عنصر بنیادین در انتقال مفاهیم) به تفهیم و طرح مفاهیم و مضامین بلند خویش می پردازد و گاه پیچیده ترین و عمیق ترین مسائل را با طرح یک مثال یا اشاره به داستان، تبیین می کند. به همین دلیل هم خود را «تبیاناً لکل شیء» می داند؛ یعنی قرآن، کتابی پیچیده نیست روشن و صریح است و روشنی و صراحت قرآن عمدتاً با همین دو عامل ایجاد شده است: داستان و مَثَل.(سنگری، 1384 ،ص4) پژوهشگر نیز از همین روش قرآن استفاده نمود و در ابتدای سال تحصیلی، کتاب داستان هایی را در قالب داستان هایی از قرآن به کلاس می آورد و برای دانش آموزان می خواند، بدین صورت در اواخر سال تحصیلی ، خود دانش آموزان این کار را انجام می دادند. همچنین به پیشنهاد مربی پرورشی خاطراتی از امام خمینی (ره) در زمینه ی قرآن نیز برای آنها خوانده می شد.

12- استفاده از بازی و اشعار قرآنی در ساعت قرآن به پیشنهاد یکی دیگر از همکاران.

برای اینکه پژوهشگر از خستگی دانش آموزان در زنگ قرآن جلوگیری کند، در این ساعت از بازی های کلاسی و بعضاً بازی های آموزنده و قرآنی استفاده می نمود. همچنین از شعرهای قرآنی به صورت هم خوانی و دسته جمعی نیز استفاده می کرد.مثلاً برای آموزش معنی بسم الله الرحمن الرحیم از شعر زیر استفاده شد:

به نام خدا بسم الله مشکل گشایم الله

داریم بر لب خود در هر کجا بسم الله

ورد زبان باشد وقت غذایم الله

وقت مریضی ما باشد شفایم الله

ما را بود نگهدار از هر بدی بسم الله

13- استفاده از شیرینی و شکلات در زنگ قرآن

بدین صورت که در ابتدای شروع درس توسط یکی از دانش اموزان در بین آنها شیرینی پخش می شد. و زمانی هم که یک سوره و یا عبارت را به صورت کامل حفظ می شدند نیز شیرینی می خوردند. قابل ذکر است که از ابتدای سال تحصیلی قرار شد اولیای دانش آموزان، هر کدام مقداری شکلات به کلاس بیاورند، تا در صورت لزوم از آن استفاده شود.

اصلاح راه حل و تعدیل آن

اقدام پژوه برای شاد کردن زنگ قرآن، زمانی که عبارات قرآنی را به صورت آهنگین و ریتمی می خواند از دانش آموزان می خواست که دست بزنند، اما بعد از چند جلسه انجام این فعّالیّت، متوجه شد که صدای زیاد دست زدن، موجب می شود که دانش آموزان در شنیدن عبارات و بیان آنها به مشکل برخورد کنند و عبارات را خوب ادا نکنند، لذا برای بر طرف کردن این مشکل از دست زدن دو انگشتی استفاده نمود.

همچنین قرار بود برای آموزش قرائت و بخش خوانی قرآن، در هر روز از CDهای تصویری سه بار تکرار استفاده کند. تا در حین شنیدن عبارات قرآنی، تصویر عبارات را نیز ببینند و با استمرار بازدهی کار بیشتر شود و همچنین چون CDهای انتخابی دارای داستان های قرآنی بود، انگیزه دانش آموزان برای دیدن این CDهای آموزشی بیشتر می شد.

که در انجام این طرح، به علت کمبود تلویزیون و ویدئوسی دی در مدرسه به محدودیت برخوردیم، پس پژوهشگر، خود سوره ها و عبارات قرآنی را در ابتدای زنگ تکرار می کرد و دانش آموزان نیز با وی هم خوانی می کردند.

قابل ذکر است با توجه به راه حل های پیش نهادی از ابتدای سال تحصیلی قرار شده بود، دانش آموزان را به دیدن قاریان بزرگ استان قم مخصوصاً قاریان خردسال ببریم که به علت مشکلاتی که وجود داشت و محدودیت زمانی از اجرای این مقوله صرف نظر کردیم.

و در ابتدای سال تحصیلی نمودار تشویقی به پیشنهاد اولیای دانش آموزان تهیه و در کلاس نصب شد که با حفظ هر سوره توسط دانش آموزان، یک ستاره در جلوی اسم آنها چسبانده می شد.پس از گذشت مدتی متوجه شدم بعضی از دانش آموزانی که در حفظ سوره ها ضعیف می باشند و ستاره کمتری دارند انگیزه ی خود را در زنگ قرآن از دست داده اند.پس در اواسط سال تحصیلی استفاده از نمودار تشویقی را کنار گذاشتم و سعی کردم از تشویق های کلامی و شعر و تشویق های معنوی مانند صلوات استفاده نمایم.

نتیجه گیری

جاذبه قرآن از بعثت تا کنون، دل ها و دیده ها، هوش ها و فکرها، عقول و قلوب را به خود جذب کرده است و این معجزه جاویدان الهی، همواره می درخشد و جلوه این نور خدائی، دل های بسیاری را روشن ساخته و عطر آیات این (مائده ربّانی) از همان آغاز نزول و صبحدم بعثت، جان های مستعدی را معطر کرده است.

آنان که (اهل قرآن) بوده اند، به شکل های مختلف و درباره ی امور گوناگون حیات خویش ، از این (صحیفه نورانی خدایی) بهره جسته و با عمل به این منشور زندگی، سعادت دنیا و آخرت را به دست آورده اند و نورانیت بدست آورده، از قرآن را در نسل خود جاری ساخته اند و بدین شکل موجب اُنس و برقراری ارتباطی مستمر بین فرزندان خود با قرآن شده اند که پژوهشگر دراین طرح با عناوین مختلف و با توجه به سطح سنی دانش آموزان آنان را به قرآن علاقمند نمود.

نکته ای که در زمینه تعلیم کتاب الهی قرآن و مأنوس ساختن آن برای دانش آموزان، مورد توجه قرار گرفت این بود که این آموزش ها به گونه ای مطرح و اجرا شد که، دانش آموزان را وادار به تفکر در موضوعات مطروحه نماید، نه آن که باعث شود آنها را بی پایه و گذرا بپذیرند تا بعد به سبب فقدان مبانی عقلانی به سرعت در هم فرو ریزد. پس در طرح داستان های دینی نباید تنها یک قصّه گو بود، بلکه باید نکات و فرازهایی از آن را به صورت تطبیقی با شرایط روز و به عنوان درس زندگی مورد بحث و بررسی قرار داد، تا کودکان نیز به تدریج از محدودیت نگرش خود به معارف دینی خارج شوند و رهایی یابند. (باهنر،1380،ص 115)

در این طرح پژوهشگر با استفاده از روش های متنوع، تا حدودی سعی کرد تا از داستان های قرآنی به صورت تطبیقی با شرایط روز دانش آموزان به عنوان درس زندگی مورد بحث و بررسی قرار دهد.

یکی دیگر از راه های اُنس و ارتباط کودکان و دانش آموزان با قرآن کریم، تعلیم و تعلم قرآنی آنهاست، تا آنها قرآن را بشناسند و راه های استفاده از قرآن کریم در زندگی خود را بیابند و به واسطه آن به رشد و کمال دست یابند، که با آموزش پیام های قرآنی قابل فهم و ملموس برای دانش آموزان، تا حدودی به این هدف نزدیک شدند.

تعلیم و تعلّم قرآنی عموماً در مساجد و مدارس و منازل صورت می گیرد اما به علل مختلف قرآن مانوسی و عشق و انگیزه لازم برای ارتباط مستمر با قرآن کریم در کودکان به وجود نمی آید (علاءالدین،1380،ص 79).که در این رابطه با ارتباط دادن قرآن به زندگی دانش آموزان و مهم جلوه دادن دستورات قرآنی و پیام های قرآنی با روشهای مختلف، آن ها در می یابند که لازمه ی داشتن زندگی خوب و مفید عمل به دستورات قرآن و همچنین اُنس داشتن با قرآن کریم می باشد.نکتة مهم این است که اساسی ترین هدف دوره ابتدایی "علاقه به قرآن کریم و اُنس با آن" است؛ به طوری که هر نوع آموزش، باید به علاقمندی کودک به قرآن بیانجامد و زمینه ساز اُنس و ارتباط کودک با قرآن شود و اُنس امری تدریجی است و به مرور ایجاد می شود (تهرانی فرجاد،1385 ،ص 33). که بعد از اجرای راه حل ها در کلاس، در پایان سال تحصیلی این اُنس و علاقه در رفتار و گفتار دانش آموزان به صورت چشمگیری مشهود بود، همچنین گزارش اولیا از رفتار فرزندانشان در منزل نیز شاهد بر این موضوع می باشد.

طرح قرآنی که پژوهشگر اجرا کرده است برگرفته از کتاب و طرح نغمه های قرآنی حبیب الله عزیزی می باشد که بودجه ی میلیاردی نمی طلبد، امکانات گسترده ای نمی خواهد و اوقات زیادی از مدرسه و دانش آموزان نمی گیرد، بلکه 5 دقیقه ابتدای هر زنگ، که همراه با الگوی زیبای تلاوت، موجب بیمه شدن دانش آموزان در قبال تاریکی ها، گناه ها، کج روی ها و نابسامانی های فکری و روحی و...می باشد و سدّی استوار در مقابل شبیخون فرهنگی است.

آموزش و علاقمندی کودکان پایه اول و شروع آموزش در این دوره، به فرصت یادگیری آنان می افزاید و آمادگی کودک را برای دوره های بعدی آموزش افزایش می دهد. با توجه به اینکه آموزش قرآن به کودک و آغاز تعلیم و تربیت او با قرآن کریم، در سیره و سنت معصومین(ع) دیده و توصیه شده است. مانند: آموزش قرآن توسط حضرت علی(ع) به فرزندانشان. و همچنین یادگیری در این دوره تأثیر بسزایی در شخصیت کودک دارد و مهارت های یادگیری قرآن که با استفاده از حس شنوایی و بینایی، و از راه تقلید و تکرار به دست می آید، در این سن دست یافتنی تر و پایدارتر است(شورای برنامه ریزی درسی قرآن، 1385 ،ص17).

پس محقق سعی کرد در یادگیری قرآن و علاقمند کردن دانش آموزان به آن، از تمام حواس و علائق دانش آموزان در این راه استفاده نماید. در انتها قابل ذکر است که اقدام پژوه توانست به کمک روش های انتخاب شده به ارتقا و ایجاد و علاقه دانش آموزان کلاس اول دبستان ائمه اطهار(ع) به قرآن دست یابد. و به عبارت دیگر 12 نفر علاقمند به داستان های قرآنی را به 27 نفر (82 % ) و یک نفر علاقمند به حفظ قرآن را به 12 نفر (5/28 % ) و 2 نفر علاقمند به معانی قرآن را به 13 نفر (3/39 % ) و همچنین 3 نفر علاقمند به قرائت قرآن را به 15 نفر (4/45 % ) و یک نفر علاقمند به گوش دادن نوار قرآن را به 10 نفر (3/3 % ) علاقمند برساند و ارتقا بخشد.که چگونگی دستیابی به این امر در توصیف وضع مطلوب ذکر خواهد شد.

در نهایت به این نتیجه می رسیم که کودکان را باید از همان سنین کودکی با قرآن و پیام های آن آشنا ساخت و بستری را فراهم نمود تا عزیزان ما با قرآن، این کتاب آسمانی مأنوس شوند.

توصیف وضع مطلوب یا شواهد(2)

#شاخص های کیفی موفقیت طرح

در اواخر سال تحصیلی 86-85 با توجه به فعّالیّت های انجام شده در کلاس دانش آموزان بیش از پیش به قرآن علاقمند شده و با قرآن اُنس گرفتند.

- در قرائت قرآن به صورت بخش خوانی و بعضاًً روان خوانی پیش رفت چشمگیری داشتند.

- هر روز زمان معینی را برای قرائت قرآن اختصاص می دهند.

- به خواندن قرآن و پیام های قرآن علاقه نشان می دهند.

- به حفظ سوره های قرآن و خواندن و درک معانی قرآن علاقه نشان می دهند.

- انگیزه تمیز و مرتب نگه داشتن دفتر و کتاب قرآن، در آنها افزایش یافت.

- از پیام های قرآنی با عنوان «درس های قرآن» در صحبت ها و عملکرد خود استفاده می کنند.

- به خواندن و مطالعه ی داستان های قرآنی و همچنین به تصویر کشیدن این داستان ها علاقمند شدند.

- دانش آموزان خود مبادرت به نقل داستان های قرآنی روی می آوردند.

- انگیزه احترام به قرآن در آنها ایجاد و همچنین با نحوه ی احترام گذاری به قرآن آشنا شدند.

- علاقمند به گوش دادن قرآن از طریق نوار قرآن نیز شدند.

- به دیدن فیلم ها و کارتون هایی که مربوط به داستان های قرآن است،علاقه نشان می دهند.

- بسیار زیبا و دلنشین سوره ها و عبارات قرآنی را هم خوانی می کنند.

- در مسائل مربوطه به قرآن با دوستان و هم گروهان خود همکاری می کنند.

- والدین از توانایی کودکانشان و مأنوس شدن آنها با قرآن احساس رضایت می کنند.

- در زنگ قرآن بیشتر دانش آموزان با وضو در کلاس حاضر می شدند.

پیشنهادها

v ایجاد انگیزه به اَشکال صحیح برای قرآن مأنوسی کودکان و نوجوانان از جمله راه کارهایی مناسب در اُنس دهی و مرتبط نمودن کودکان و نوجوانان با قرآن کریم است، که در مراکز آموزش و پرورش بایستی به این امر بیش از پیش توجه نمایند.

v به عنوان مثال می توان در کتاب های فارسی – تاریخ- جغرافیا- علوم اجتماعی و دینی، قصص قرآنی و محل وقوع و همچنین جغرافیای آنها و نوع زندگی و مسائل اجتماعی شخصیت ها و اقوام و ملت ها را با زبان کودکانه و به صورت مصور مطرح کرد یا موضوع انشاء از موضوعات قرآنی از عقاید و اخلاق گرفته تا احکام و آداب باشد، یا در کلاس خوشنویسی و هنر، نقاشی ها، خط ها و طرح ها از موضوعات و قصص قرآنی باشد. در این زمینه نمرات و نوع تشویق ها موجب انگیزه ای برای گرایش بیشتر و بهتر به قرآن کریم خواهد شد.

v بهتر است در امور قرآنی نیز مانند امور ورزشی، به قرآن آموزان، قاریان، حافظان و عاملان به قرآن مدال ها و نشان های قرآنی هدیه گردد و اهداء هدایا و جوایز نفرات برتر مسابقات قرآنی در مجالس رسمی به صورت مطلوب انجام گیرد.

v اولویت ثبت نام در مدرسه ها، مراکز آموزشی، فرهنگی و ورزشی، و ارائه تخفیف شهریه ثبت نامی و ایجاد سایر تسهیلات برای حافظان، قاریان و علاقمندان به قرآن، باعث انگیزه و گرایش کودکان و نوجوانان به قرآن کریم می شود.

v تهیه ی کارتونهای تلویزیونی و سینمایی از قصص و موضوعات قرآنی برای کودکان و نوجوانان موجبات علاقمندی آنها را به قرآن و پیام های قرآنی فراهم می سازد.

امید است با پیگیری مسئولین و عاشقان قرآن و هنرمندان قرآنی، این نقیصه ها و کمبودها برطرف گردد و شاهد گسترش قرآن مأنوس در بین نسل جوان و نوجوان باشیم.

در پایان سخنی با دوستان و همکاران گرانقدر:

مربی و معلّم در درگاه خداوند مقام والایی دارد، مربی قرآن مقامی بالاتر، چرا که رسول خدا فرموده اند:

بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و به دیگران یاد بدهد.

با ذکر این حدیث مقام و جایگاه معلّم قرآن را در می یابیم. بدیهی است، مربی قرآن کودکان به دلیل حساسیت و ظرافتی که دارد مقامش بالاتر و اجرش فراوان تر است. پس قدر خود را بدانیم و از لحظه لحظه موقعیتی که داریم نهایت استفاده را نموده و توشه ای برای آخرت خود برگیریم.

- کودکان را عزیزترین کسان خود بدانیم، با زبان خودشان با آنها سخن بگوییم تا حرف ما را بفهمند و به آن عمل نمایند و همیشه ما را دوست بدارند.

- هیچ گاه یک کودک را الگوی دیگران قرار ندهیم چرا که تحقیر دیگران است.

- رفتارهای کودکان را با یافته های روان شناسی مطابقت نموده و در عمل پیاده نماییم.

- قلب هایمان را محل عشق به کودکان قرار دهیم و آن را از محبت کودکان پر و لبریز کنیم تا هرگز پیر نشویم.

- در آموزش قرآن و مسائل تربیتی دینی نباید از اجبار استفاده کرد. کودک با توجه به ویژگی این مرحله نمی تواند در چارچوب تعیین شده قرار گیرد.زیرا مطابق روان شناسی، کودک در این سن در مرحله ی تربیتی «سیادت» و «آقایی» است و نباید به سیادت او کوچکترین خدشه ای وارد شود، چون ممکن است خدای نکرده این خرد شدن شخصیت برای کودک به صورت عقده درآمده و اثرات آن در نوجوانی و ....بروز نماید (عزیزی، 1379،ص 41).

- استفاده از هنر قصّه گویی، هنر نقاشی، تئاتر و شعر به عنوان زمینه های شوق برانگیز برای کودکان در آموزش و اُنس با قرآن لازم است و مربیان باید تاحدّ نیاز فن قصّه گویی را بیاموزند.

- بهره گیری از صبر و حوصله و خوش خلقی و مثبت نگری وارتباط کلامی مناسب و در خور شأن، نیاز کار معلّم است.

- دور بودن از تعصب های کور و بدون دلیل و عصبیت های شخصی و بد بینی های نادرست و جهل و ناآگاهی نسبت به تعالیم اسلامی و زور و فشار و اجبار و تحقیر و تهدید؛ لازمه ی کار تعلیم و تربیت می باشد.

منابع و مآخذ

1- ایرانی، یوسف و بختیاری، ابوالفضل (1382) روش تحقیق عملی، تهران: لوح زرّین

2- باهنر، ناصر (1380)آموزش مفاهیم دینی همگام با روانشناسی رشد، تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل سازمان تبلیغات اسلامی.

3- تهرانی فرجاد، مسعود(1380)اصول یاددهی قرآن در دوره دبستان، رشد آموزش قرآن، شماره 2، بهار (1385)،ص15

4- سرشور خراسانی، غلام عباس (1385)، خلاصه نتایج پژوهش میدانی درباره ی آموزش قرآن پایه اول ابتدایی، رشد آموزش قرآن، پاییز، شماره 1،ص13

5- سنگری، محمد رضا(1384) هدفها و شیوه های داستان پردازی قرآن، رشد آموزش قرآن، شماره 3، بهار (1384)،صص5-2

6- سید محمدی، یحیی(1385) روانشناسی یادگیری ، تهران: نشر روان

7- شورای برنامه ریزی درسی قرآن(1385)«راهنمای برنامه آموزش قرآن در دوره ی پیش دبستان»، رشد آموزش قرآن(پاییز 1385)، شماره 1،صص 22-15

8- صفوی ، امان ا...(1381) کلیات روشها و فنون تدریس، ویرایش 2 ، تهران : نشر معاصر

9- طاهری، حسن و دانشور، میترا(1380) ارزشیابی از اجرای آزمایشی برنامه درسی قرآن پایه اول ابتدایی، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، دفتر برنامه ریزی و تألیف کتب درسی، صص 22-15

10- عزیزی، حبیب الله (1379) نغمه های نورانی، تأثیر زبان آموزی در راهکارهای آموزش قرآن و گسترش فرهنگ قرآنی، قم: آل علی(علیه السلام)

11- علاء الدین، سید محمد رضا(1380)نگرشی نو به تربیت دینی کودکان، اصفهان: پیام صادق

12- موسوی زنجانرودی، سید مجتبی(1378) تربیت مذهبی کودک، قم: میثم تمّار، چاپ سوم

13- هومن، عباس؛ سعیدی رضوانی، محمود و پرتو، مسلم (1379) ارزشیابی از اجرای آزمایش برنامه ریزی قرآن و اُنس با قرآن در پایه های اول و دوم ابتدایی سراسر کشور در سال تحصیلی 78-79، وزارت آموزش و پرورش، پژوهشکده تعلیم و تربیت

پيوست ها

[1] این برنامه از طرح آموزش جامع قرآن کریم اداره کل پرورشی بنیاد شهید اقتباس شده است و هفته ای دو ساعت از مجموع ساعات آموزشی درس زبان فارسی درس فارسی به مدت 10 دقیقه به علاوه یک ساعت در آخرین روز درسی هفته به جای درس فارسی به آموزش قرآن پرداخته شده است.

[2] ذکر این نکته ضروری است که پژوهشگر محترم برای مقایسه عملکرد دو گروه از آزمونهای آماری استفاده نکرده است و فقط به ذکر میانگین نمرات و درصد عملکرد دو گروه بسنده نموده است .درصدهای گزارش شده حاکی از تفاوت قابل ملاحظه ای به نفع گروه آزمایشی است.


موضوعات مرتبط: پژوهش
برچسب‌ها: پزوهش, تدريس بهتر قرآن, اقدام پژوهي
[ شنبه پنجم فروردین ۱۳۹۱ ] [ 0:51 ] [ عباسی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
امکانات سایت

آی پی رایانه شما :